{"id":1881,"date":"2025-03-06T16:43:29","date_gmt":"2025-03-06T15:43:29","guid":{"rendered":"https:\/\/igpsm.uek.krakow.pl\/kgse\/?p=1881"},"modified":"2025-03-06T16:43:30","modified_gmt":"2025-03-06T15:43:30","slug":"obszary-chronione-w-lokalnych-systemach-spoleczno-gospodarczych-modele-powiazan-funkcjonalnych-w-swietle-wspolczesnych-koncepcji","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/igpsm.uek.krakow.pl\/kgse\/2025\/03\/06\/obszary-chronione-w-lokalnych-systemach-spoleczno-gospodarczych-modele-powiazan-funkcjonalnych-w-swietle-wspolczesnych-koncepcji\/","title":{"rendered":"Obszary chronione w\u00a0lokalnych systemach spo\u0142eczno-gospodarczych. Modele powi\u0105za\u0144 funkcjonalnych w\u00a0\u015bwietle wsp\u00f3\u0142czesnych koncepcji"},"content":{"rendered":"\n

Kierownik projektu: dr\u00a0Bernadetta Zawili\u0144ska<\/strong>
Katedra Geografii Spo\u0142eczno-Ekonomicznej
Konkurs: OPUS 24, panel: HS4<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

W obliczu nasilaj\u0105cych si\u0119 zmian klimatu, gwa\u0142townego spadku r\u00f3\u017cnorodno\u015bci biologicznej, a tak\u017ce post\u0119puj\u0105cej urbanizacji kraj\u00f3w oraz zmniejszania powierzchni teren\u00f3w niezagospodarowanych i nieprzekszta\u0142conych przez cz\u0142owieka, coraz wi\u0119cej uwagi przywi\u0105zuje si\u0119 do przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 mog\u0105cych ograniczy\u0107 negatywny wp\u0142yw ludzkiej dzia\u0142alno\u015bci na \u015brodowisko przyrodnicze. W\u015br\u00f3d nich wa\u017cny jest rozw\u00f3j przestrzenny przyrodniczych obszar\u00f3w chronionych oraz poprawa efektywno\u015bci ich funkcjonowania.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Niestety obj\u0119cie danego terenu prawn\u0105 ochron\u0105 przyrody i wprowadzenie ogranicze\u0144 w jego u\u017cytkowaniu jest kontrowersyjne z punktu widzenia lokalnego rozwoju spo\u0142eczno-ekonomicznego i cz\u0119sto nie jest akceptowane przez mieszka\u0144c\u00f3w. Obecnie w \u015bwiatowej dyskusji dotycz\u0105cej obszar\u00f3w chronionych obserwowana jest zmiana podej\u015bcia do ich funkcjonowania. Dostrzega si\u0119 nie tylko wa\u017cn\u0105 rol\u0119 przyrodnicz\u0105, ale r\u00f3wnie\u017c spo\u0142eczn\u0105 i ekonomiczn\u0105 tych teren\u00f3w. D\u0105\u017cy si\u0119 do \u0142\u0105czenia funkcji w taki spos\u00f3b, aby obszary te chroni\u0105c przyrod\u0119 sprzyja\u0142y r\u00f3wnie\u017c poprawie warunk\u00f3w \u017cycia miejscowych spo\u0142eczno\u015bci i by\u0142y przez nie popierane. Poszukuj\u0105c optymalnych rozwi\u0105za\u0144 prowadzi si\u0119 badania ukazuj\u0105ce wp\u0142yw obszar\u00f3w chronionych na gospodark\u0119 oraz korzy\u015bci wynikaj\u0105ce z ich funkcjonowania, a tak\u017ce rekomenduje si\u0119 wdra\u017canie modeli zarz\u0105dzania tymi terenami opartych na sta\u0142ej wsp\u00f3\u0142pracy ich w\u0142adz z miejscowymi instytucjami i organizacjami maj\u0105cymi wp\u0142yw na rozw\u00f3j lokalny, przedsi\u0119biorcami i mieszka\u0144cami. W Polsce problematyka ta jest s\u0142abo rozpoznana i nie powsta\u0142y dotychczas opracowania, kt\u00f3re ukazywa\u0142yby funkcjonowanie polskich obszar\u00f3w chronionych w kontek\u015bcie rekomendowanych na \u015bwiecie nowych wzorc\u00f3w i nie prowadzono kompleksowych bada\u0144, w skali ca\u0142ego kraju, dotycz\u0105cych znaczenia tych obszar\u00f3w w lokalnych systemach spo\u0142eczno-gospodarczych. G\u0142\u00f3wnym celem projektu jest analiza i ocena funkcjonowania obszar\u00f3w chronionych w Polsce, w kontek\u015bcie rozwoju nowego paradygmatu obszar\u00f3w chronionych na \u015bwiecie, identyfikacja spo\u0142ecznych i ekonomicznych powi\u0105za\u0144 funkcjonalnych zwi\u0105zanych z istnieniem obszar\u00f3w chronionych, a w efekcie opracowanie modeli wyja\u015bniaj\u0105cych miejsce i rol\u0119 tych obszar\u00f3w w lokalnych systemach spo\u0142eczno-gospodarczych. Realizacji tego celu b\u0119dzie s\u0142u\u017cy\u0142o uzyskanie odpowiedzi na nast\u0119puj\u0105ce pytania badawcze:<\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. Jakie s\u0105\u00a0podej\u015bcia i\u00a0modele funkcjonowania obszar\u00f3w chronionych na\u00a0\u015bwiecie w\u00a0aspekcie ich relacji z\u00a0lokalnymi systemami spo\u0142eczno-gospodarczymi?<\/li>\n\n\n\n
  2. Kt\u00f3re z\u00a0modeli i\u00a0wprowadzanych rozwi\u0105za\u0144 w\u00a0zakresie funkcjonowania obszar\u00f3w chronionych wpisuj\u0105 si\u0119 najlepiej w\u00a0nowy paradygmat funkcjonalny oraz\u00a0jakie s\u0105\u00a0mo\u017cliwo\u015bci implementacji tych wzorc\u00f3w w\u00a0warunkach polskich?<\/li>\n\n\n\n
  3. Jaki jest poziom rozwoju spo\u0142eczno-gospodarczego i\u00a0czy\u00a0uwidaczniaj\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cnice w\u00a0poziomie i\u00a0dynamice rozwoju jednostek samorz\u0105du terytorialnego w\u00a0zale\u017cno\u015bci od\u00a0wyst\u0119powania w\u00a0ich obr\u0119bie obszar\u00f3w obj\u0119tych ochron\u0105?<\/li>\n\n\n\n
  4. Jakie s\u0105\u00a0impulsy oraz\u00a0bariery rozwoju spo\u0142eczno-gospodarczego dla jednostek samorz\u0105du terytorialnego wynikaj\u0105ce z\u00a0funkcjonowania w\u00a0ich obr\u0119bie obszar\u00f3w obj\u0119tych ochron\u0105?<\/li>\n\n\n\n
  5. Jak przebiegaj\u0105 zmiany demograficzne w\u00a0jednostkach samorz\u0105du terytorialnego z\u00a0obszarami chronionymi?<\/li>\n\n\n\n
  6. Jaka jest struktura u\u017cytkowania ziemi jednostek samorz\u0105du terytorialnego obszar\u00f3w obj\u0119tych ochron\u0105 i\u00a0czy\u00a0zmienia si\u0119 pod\u00a0wp\u0142ywem funkcjonowania park\u00f3w narodowych i\u00a0krajobrazowych?<\/li>\n\n\n\n
  7. Jakie s\u0105\u00a0powi\u0105zania funkcjonalne obszar\u00f3w chronionych z\u00a0ich otoczeniem spo\u0142eczno-ekonomicznym?<\/li>\n\n\n\n
  8. W\u00a0jaki spos\u00f3b obszary chronione mog\u0105 pobudza\u0107 endogeniczne potencja\u0142y rozwojowe i\u00a0stymulowa\u0107 rozw\u00f3j zwi\u0105zanych z\u00a0nimi funkcjonalnie teren\u00f3w?<\/li>\n\n\n\n
  9. W\u00a0jaki spos\u00f3b racjonalnie prowadzi\u0107 polityk\u0119 rozwoju JST na\u00a0obszarach chronionych z\u00a0uwzgl\u0119dnieniem ich szczeg\u00f3lnego charakteru i\u00a0ogranicze\u0144, kt\u00f3re one generuj\u0105?<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

    Badania w\u00a0ramach projektu b\u0119d\u0105 prowadzone w\u00a0trzech skalach przestrzennych: og\u00f3lno\u015bwiatowej (rozpoznanie modeli funkcjonowania obszar\u00f3w chronionych na\u00a0\u015bwiecie w\u00a0aspekcie ich relacji z\u00a0lokalnymi systemami spo\u0142ecznogospodarczymi), og\u00f3lnopolskiej (analiza relacji polskich obszar\u00f3w chronionych z\u00a0ich otoczeniem spo\u0142ecznogospodarczym, wynikaj\u0105cych z\u00a0uwarunkowa\u0144 prawnych, organizacyjnych, przestrzennych, analiza i\u00a0ocena rozwoju spo\u0142eczno-ekonomicznego teren\u00f3w obj\u0119tych ochron\u0105 w\u00a0postaci park\u00f3w narodowych i\u00a0krajobrazowych oraz\u00a0wydzielenie typ\u00f3w funkcjonalnych park\u00f3w narodowych i\u00a0krajobrazowych) oraz\u00a0lokalnej (rozpoznanie lokalnych i\u00a0ponadlokalnych powi\u0105za\u0144 funkcjonalnych zwi\u0105zanych z\u00a0istnieniem wybranych park\u00f3w, a\u00a0tak\u017ce roli tych park\u00f3w w\u00a0lokalnych systemach spo\u0142eczno-gospodarczych). Efektami bada\u0144 b\u0119d\u0105 m.in.:<\/p>\n\n\n\n

      \n
    1. charakterystyka empirycznego modelu wyja\u015bniaj\u0105cego funkcjonowanie (miejsce i\u00a0rol\u0119) obszar\u00f3w chronionych w\u00a0lokalnych systemach spo\u0142eczno-gospodarczych kraju,<\/li>\n\n\n\n
    2. opracowanie propozycji koncepcji zintegrowanego zarz\u0105dzania obszarami chronionymi, opartego na\u00a0w\u0142\u0105czeniu ich w\u00a0system planowania spo\u0142eczno-gospodarczego oraz\u00a0na\u00a0sta\u0142ej wsp\u00f3\u0142pracy dyrekcji park\u00f3w z\u00a0w\u0142adzami samorz\u0105dowymi, podmiotami gospodarczymi, organizacjami pozarz\u0105dowymi,<\/li>\n\n\n\n
    3. opracowanie propozycji metodyki bada\u0144, maj\u0105cej zastosowanie w\u00a0monitorowaniu roli obszar\u00f3w chronionych w\u00a0rozwoju lokalnym. Realizacja projektu b\u0119dzie ponadto sprzyja\u0142a wypracowaniu mechanizm\u00f3w zarz\u0105dzania tymi obszarami i\u00a0stymulowania przez\u00a0nie\u00a0endogenicznych potencja\u0142\u00f3w rozwojowych oraz\u00a0podnoszeniu spo\u0142ecznej akceptacji park\u00f3w w\u00a0\u015brodowiskach lokalnych.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

      Okres realizacji: 2023 \u2013 2026
      Finansowanie: Narodowe Centrum Nauki (OPUS 24), nr projektu 2022\/47\/B\/HS4\/00506
      Kierownik: dr Bernadetta Zawili\u0144ska<\/strong>
      Zesp\u00f3\u0142 badawczy:
      dr Patrycja Bra\u0144ka
      dr in\u017c. Mateusz Ilba
      dr hab. Joanna Kude\u0142ko
      dr in\u017c. Karol Majewski
      mgr Adela Malak
      dr hab. Miros\u0142aw Mika
      dr Monika Musia\u0142-Malag\u00f3
      mgr Adam Parol
      dr Marcin Semczuk
      dr Piotr Serafin
      dr Piotr W\u0119grzynowicz
      dr hab. Magdalena Zdun<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

      Kierownik projektu: dr\u00a0Bernadetta Zawili\u0144skaKatedra Geografii Spo\u0142eczno-EkonomicznejKonkurs: OPUS 24, panel: HS4 W obliczu nasilaj\u0105cych si\u0119 zmian klimatu, gwa\u0142townego spadku r\u00f3\u017cnorodno\u015bci biologicznej, a tak\u017ce post\u0119puj\u0105cej urbanizacji kraj\u00f3w oraz zmniejszania powierzchni teren\u00f3w niezagospodarowanych i nieprzekszta\u0142conych przez cz\u0142owieka, coraz wi\u0119cej uwagi przywi\u0105zuje si\u0119 do przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 mog\u0105cych ograniczy\u0107 negatywny wp\u0142yw ludzkiej dzia\u0142alno\u015bci na \u015brodowisko przyrodnicze. W\u015br\u00f3d nich wa\u017cny jest rozw\u00f3j przestrzenny przyrodniczych obszar\u00f3w chronionych oraz poprawa efektywno\u015bci ich funkcjonowania. Niestety obj\u0119cie danego terenu prawn\u0105 ochron\u0105 przyrody i wprowadzenie ogranicze\u0144 w jego u\u017cytkowaniu jest kontrowersyjne z punktu widzenia lokalnego rozwoju spo\u0142eczno-ekonomicznego i cz\u0119sto nie jest akceptowane przez mieszka\u0144c\u00f3w. Obecnie w \u015bwiatowej dyskusji dotycz\u0105cej obszar\u00f3w chronionych obserwowana jest zmiana podej\u015bcia do ich funkcjonowania. Dostrzega si\u0119 nie tylko wa\u017cn\u0105 rol\u0119 przyrodnicz\u0105, ale r\u00f3wnie\u017c spo\u0142eczn\u0105 i ekonomiczn\u0105 tych teren\u00f3w. D\u0105\u017cy si\u0119 do \u0142\u0105czenia funkcji w taki spos\u00f3b, aby obszary te chroni\u0105c przyrod\u0119 sprzyja\u0142y r\u00f3wnie\u017c poprawie warunk\u00f3w \u017cycia miejscowych spo\u0142eczno\u015bci i by\u0142y przez nie popierane. Poszukuj\u0105c optymalnych rozwi\u0105za\u0144 prowadzi si\u0119 badania ukazuj\u0105ce wp\u0142yw obszar\u00f3w chronionych na gospodark\u0119 oraz korzy\u015bci wynikaj\u0105ce z ich funkcjonowania, a tak\u017ce rekomenduje si\u0119 wdra\u017canie modeli zarz\u0105dzania tymi terenami opartych na sta\u0142ej wsp\u00f3\u0142pracy ich w\u0142adz z miejscowymi instytucjami i organizacjami maj\u0105cymi wp\u0142yw na rozw\u00f3j lokalny, przedsi\u0119biorcami i mieszka\u0144cami. W Polsce problematyka ta jest s\u0142abo rozpoznana i nie powsta\u0142y dotychczas opracowania, kt\u00f3re ukazywa\u0142yby funkcjonowanie polskich obszar\u00f3w chronionych w kontek\u015bcie rekomendowanych na \u015bwiecie nowych wzorc\u00f3w i nie prowadzono kompleksowych bada\u0144, w skali ca\u0142ego kraju, dotycz\u0105cych znaczenia tych obszar\u00f3w w lokalnych systemach spo\u0142eczno-gospodarczych. G\u0142\u00f3wnym celem projektu jest analiza i ocena funkcjonowania obszar\u00f3w chronionych w Polsce, w kontek\u015bcie rozwoju nowego paradygmatu obszar\u00f3w chronionych na \u015bwiecie, identyfikacja spo\u0142ecznych i ekonomicznych powi\u0105za\u0144 funkcjonalnych zwi\u0105zanych z istnieniem obszar\u00f3w chronionych, a w efekcie opracowanie modeli wyja\u015bniaj\u0105cych miejsce i rol\u0119 tych obszar\u00f3w w lokalnych systemach spo\u0142eczno-gospodarczych. Realizacji tego celu b\u0119dzie s\u0142u\u017cy\u0142o uzyskanie odpowiedzi na nast\u0119puj\u0105ce pytania badawcze: Badania w\u00a0ramach projektu b\u0119d\u0105 prowadzone w\u00a0trzech skalach przestrzennych: og\u00f3lno\u015bwiatowej (rozpoznanie modeli funkcjonowania obszar\u00f3w chronionych na\u00a0\u015bwiecie w\u00a0aspekcie ich relacji z\u00a0lokalnymi systemami spo\u0142ecznogospodarczymi), og\u00f3lnopolskiej (analiza relacji polskich obszar\u00f3w chronionych z\u00a0ich otoczeniem spo\u0142ecznogospodarczym, wynikaj\u0105cych z\u00a0uwarunkowa\u0144 prawnych, organizacyjnych, przestrzennych, analiza i\u00a0ocena rozwoju spo\u0142eczno-ekonomicznego teren\u00f3w obj\u0119tych ochron\u0105 w\u00a0postaci park\u00f3w narodowych i\u00a0krajobrazowych oraz\u00a0wydzielenie typ\u00f3w funkcjonalnych park\u00f3w narodowych i\u00a0krajobrazowych) oraz\u00a0lokalnej (rozpoznanie lokalnych i\u00a0ponadlokalnych powi\u0105za\u0144 funkcjonalnych zwi\u0105zanych z\u00a0istnieniem wybranych park\u00f3w, a\u00a0tak\u017ce roli tych park\u00f3w w\u00a0lokalnych systemach spo\u0142eczno-gospodarczych). Efektami bada\u0144 b\u0119d\u0105 m.in.: Okres realizacji: 2023 \u2013 2026Finansowanie: Narodowe Centrum Nauki (OPUS 24), nr projektu 2022\/47\/B\/HS4\/00506Kierownik: dr Bernadetta Zawili\u0144skaZesp\u00f3\u0142 badawczy:dr Patrycja Bra\u0144kadr in\u017c. Mateusz Ilbadr hab. Joanna Kude\u0142kodr in\u017c. Karol Majewskimgr Adela Malakdr hab. Miros\u0142aw Mikadr Monika Musia\u0142-Malag\u00f3mgr Adam Paroldr Marcin Semczukdr Piotr Serafindr Piotr W\u0119grzynowiczdr hab. Magdalena Zdun<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[115],"tags":[],"class_list":["post-1881","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-granty"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/igpsm.uek.krakow.pl\/kgse\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1881"}],"collection":[{"href":"https:\/\/igpsm.uek.krakow.pl\/kgse\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/igpsm.uek.krakow.pl\/kgse\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/igpsm.uek.krakow.pl\/kgse\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/igpsm.uek.krakow.pl\/kgse\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1881"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/igpsm.uek.krakow.pl\/kgse\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1881\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1882,"href":"https:\/\/igpsm.uek.krakow.pl\/kgse\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1881\/revisions\/1882"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/igpsm.uek.krakow.pl\/kgse\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1881"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/igpsm.uek.krakow.pl\/kgse\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1881"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/igpsm.uek.krakow.pl\/kgse\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1881"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}