Future-Proof Cities: Planning Urban Local Centres for Sustainability
W dniach 8–12 czerwca 2026 r. w Krakowie odbyła się kolejna edycja międzynarodowych warsztatów urbanistycznych realizowanych w formule Blended Intensive Programme (BIP) w ramach programu Erasmus+, zatytułowanych Future-Proof Cities: Planning Urban Local Centres for Sustainability. Przedsięwzięcie zostało zorganizowane przez Katedrę Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie we współpracy z czterema uczelniami partnerskimi: Université Grenoble Alpes (Institut d’Urbanisme et de Géographie Alpine) we Francji, Bauhaus-Universität Weimar w Niemczech oraz Università degli Studi Niccolò Cusano i Università di Parma we Włoszech. Partnerem warsztatów było Miasto Kraków.
Ze strony Urzędu Miasta Krakowa w realizację przedsięwzięcia zaangażowane były dwa wydziały: Wydział ds. Przedsiębiorczości i Innowacji – pełniący rolę operatora Klastra Innowacji Społeczno-Gospodarczych Zabłocie 20.22 oraz odpowiadający m.in. za działania na rzecz rewitalizacji miasta i regeneracji miejskich targowisk – a także Wydział Strategii, Planowania i Monitorowania Inwestycji. Tematyka warsztatów nawiązywała bezpośrednio do projektów realizowanych obecnie przez te jednostki, dzięki czemu uczestnicy mieli świadomość pracy nad zagadnieniem stanowiącym istotny wątek bieżącej polityki rozwoju Krakowa.
W wydarzeniu uczestniczyło 36 studentek i studentów z Polski, Francji, Niemiec i Włoch, którzy pracowali w międzynarodowych i interdyscyplinarnych zespołach projektowych. Opiekę merytoryczną nad uczestnikami sprawował zespół dydaktyczny składający się z przedstawicieli wszystkich uczelni partnerskich: dr inż. arch. Doroty Jopek i dr inż. arch. kraj. Laury Kochel (UEK), dr Kamili Tabaki Simon (Université Grenoble Alpes), prof. Franka Eckardta (Bauhaus-Universität Weimar), prof. Daniele Paragano i prof. Carlo Drago (Università Niccolò Cusano) oraz prof. Anny Martyki z Politechniki Rzeszowskiej. Za koordynację całości przedsięwzięcia odpowiadała dr inż. arch. Dorota Jopek oraz dr inż. arch. kraj. Laura Kochel z Katedry Gospodarki Przestrzennej. Część stacjonarna warsztatów odbywała się w Klastrze Innowacji Społeczno-Gospodarczych Zabłocie 20.22, a poprzedziły ją dwa spotkania online przeprowadzone w kwietniu i maju 2026 r., podczas których uczestnicy zapoznali się z tematyką projektu oraz przygotowali międzynarodowe analizy porównawcze.
Tematem przewodnim tegorocznej edycji były miejskie targowiska postrzegane jako lokalne centra życia społecznego i gospodarczego. Przez wieki place targowe stanowiły fundamentalny element struktury miejskiej – przestrzeń wymiany gospodarczej, integracji społecznej i budowania lokalnej tożsamości. Współcześnie jednak wiele z nich doświadcza stopniowej marginalizacji. Rozwój wielkopowierzchniowych sieci handlowych, ekspansja handlu internetowego, rosnąca motoryzacja, zmiany stylów życia i wzorców konsumpcji, a także wieloletnie niedoinwestowanie sprawiają, że tradycyjne targowiska w wielu europejskich miastach tracą dotychczasowe znaczenie. Punktem wyjścia do pracy warsztatowej było zatem pytanie o przyszłość tych miejsc oraz o możliwości przywrócenia im roli istotnych centrów lokalnej aktywności.
Zadaniem uczestników było opracowanie kompleksowej diagnozy oraz strategii rozwoju wybranych krakowskich targowisk. Proces ten obejmował analizy historyczne, morfologiczne i przestrzenne, badania społeczno-ekonomiczne oraz rozpoznanie doświadczeń użytkowników, które następnie stanowiły podstawę autorskich koncepcji projektowych. Prace zespołowe zostały zorganizowane wokół trzech wzajemnie powiązanych etapów: diagnozy, projektu i rekomendacji. Pierwszy z nich koncentrował się na identyfikacji wartości, potencjałów i problemów badanego miejsca. Drugi obejmował wypracowanie wizji przekształceń przestrzennych i funkcjonalnych, opartych na wynikach przeprowadzonych analiz. Trzeci natomiast polegał na sformułowaniu strategicznych i operacyjnych rekomendacji odnoszących się m.in. do modeli zarządzania, programowania funkcjonalnego oraz długofalowych kierunków rozwoju.
Ważnym elementem warsztatów była międzynarodowa faza porównawcza realizowana przed przyjazdem do Krakowa. Zespoły analizowały funkcjonowanie targowisk w Polsce, Francji, Niemczech i we Włoszech, zwracając uwagę na ich lokalizację, typologię, formę urbanistyczną, rytm funkcjonowania, strukturę oferty handlowej oraz znaczenie społeczne i kulturowe. Szczególny nacisk położono na rolę lokalnych producentów oraz znaczenie targowisk jako przestrzeni do budowania relacji społecznych. Porównanie odmiennych doświadczeń i modeli funkcjonowania umożliwiło osadzenie projektów w szerszym kontekście europejskim oraz identyfikację wspólnych wyzwań i kierunków rozwoju.
Centralnym elementem części stacjonarnej były badania terenowe prowadzone na wybranych krakowskich targowiskach. Studenci realizowali obserwacje, pomiary, wywiady oraz działania związane z mapowaniem i analizą przestrzeni. Badania obejmowały między innymi kontekst urbanistyczny i funkcjonalny, historyczne uwarunkowania rozwoju, dostępność transportową i pieszą, w tym dostępność dla osób o ograniczonej mobilności, charakterystykę użytkowników, rytmy funkcjonowania oraz doświadczenia sensoryczne związane z użytkowaniem przestrzeni. Na tej podstawie zespoły opracowały propozycje rewitalizacji obejmujące pięć kluczowych wymiarów: aktywizację społeczno-gospodarczą, modernizację przestrzenną, zrównoważenie środowiskowe, modele zarządzania i współpracy oraz wzmacnianie tożsamości i wizerunku targowisk.
Warsztaty zakończyły się publicznymi prezentacjami posterowymi, podczas których uczestnicy przedstawili wyniki przeprowadzonych analiz, syntetyczne wnioski diagnostyczne, koncepcje rozwoju oraz rekomendacje strategiczne dla badanych lokalizacji. Opracowane materiały mają charakter aplikacyjny i mogą stanowić wartościowy wkład w dyskusję nad przyszłością krakowskich targowisk, a także inspirację dla działań podejmowanych w ramach polityki miejskiej ukierunkowanej na wzmacnianie lokalnych centrów aktywności społecznej i gospodarczej.
Intensywna, tygodniowa współpraca w międzynarodowym środowisku stworzyła uczestnikom wyjątkową możliwość rozwijania kompetencji analitycznych, badawczych i projektowych, a zarazem doświadczenia autentycznej wymiany międzykulturowej. Warsztaty po raz kolejny potwierdziły, że współczesne planowanie przestrzenne, choć zakorzenione w lokalnym kontekście, wymaga szerokiej perspektywy i umiejętności korzystania z doświadczeń różnych krajów. W obliczu wspólnych wyzwań związanych z transformacją miast szczególnego znaczenia nabiera bowiem międzynarodowa współpraca, umożliwiająca tworzenie bardziej zrównoważonych, odpornych i przyjaznych mieszkańcom lokalnych centrów miejskich.
